کاربرد بنزوات سدیم
سدیم بنزوات چیست؟
سدیم بنزوات ترکیبی است که به صورت مصنوعی سنتز می شود ولی خود بنزوئیک اسید به عنوان یک ترکیب طبیعی در برخی گیاهان مانند دارچین، گوجه فرنگی، توت، سیب و آلو وجود دارد. علاوه براین برخی از باکتری ها همزمان با تخمیر محصولات لبنی همچون ماست بنزوئیک اسید آزاد میکنند. گفتنی است بنزوات سدیم باکتری ها و قارچ ها را از بین نمی برد بلکه تنها مانع فعالیت آنها می شود. در کنار کاربرد بنزوات سدیم برای محصولات غذایی فراوری شده از این ترکیب در برخی داروها، محصولات آرایشی و بهداشتی و حتی محصولات صنعتی استفاده می شود.
بنزوات سدیم به عنوان یک نوع ماده نگهدارنده به برخی از نوشیدنی ها، غذاهای فراوری و بسته بندی شده و محصولات مراقبتی با هدف افزایش طول عمر و جلوگیری یا به تاخیر انداختن فساد میکروبی، آنزیمی و شیمیایی آنها اضافه می شود. سوربات پتاسیم نیز از دیگر مواد نگهدارنده است که بیشتر بر کپک ها و مخمرها تاثیر دارد ولی بر باکتری ها اثر کمتری میگذارد.
کاربرد بنزوات سدیم
محصولات غذایی و نوشیدنی ها:
بنزوات سدیم اولین افزودنی غذایی است که سازمان غذا و داروی امریکا (FDA) مجوز آن را صادر کرده است و همچنان طیف وسیعی از کاربردها را شامل می شود. این ترکیب از رشد باکتری ها و میکروب های مضر موجود در مواد غذایی جلوگیری کرده و به ویژه در محصولات غذایی با PH اسیدی موثر هستند.
بنزوات سدیم به دلیل دارا بودن اثر ضدمیکروبی بر مخمرها و باکتری ها، از مواد غذایی در برابر باکتری ها محافظت کرده و از فاسد شدن این محصولات جلوگیری میکند. این ترکیب شیمیایی از طریق متعادل کردن سطح PH در محصولات باعث افزایش اسیدیته مواد غذایی می شود و از آنجا که در چنین محیطی قارچ ها نمی توانند رشد و تکثیر یابند، محافظ و نگهدارنده مواد غذایی در مقابل آنها است.
نوشیدنی های مصرفی در رژیم غذایی روزانه مردم به عنوان یکی از محصولات غذایی، خطر آلودگی با میکروارگانیسم ها را دارند. گاهی تولیدکنندگان برای جلوگیری از فاسد شدن محصولات و تغییر در عطر و طعم آن به جای رعایت کردن سیستم های مدیریت محیطی و بهداشتی، افزودن مواد نگهدارنده همچون اسید بنزوئیک و نمک آن یعنی بنزوات سدیم را ترجیح میدهند. اغلب بنزوات سدیم به محصولات غذایی با خاصیت اسیدی اضافه می شود تا طعم آن ها را بهبود دهد. ازجمله این غذاها می توان به مربا، سس سالاد، آب میوه و حتی ترشی ها اشاره نمود.
بنزوات سدیم به صورت پودر کریستالی بدون بو است که از ترکیب بنزوئیک اسید و سدیم هیدروکسید حاصل می شود. لازم به ذکر است بنزوئیک اسید خود به تنهایی یک ماده نگهدارنده است ولی ترکیب آن با هیدروکسید سدیم به حل شدن آن در محصولات کمک میکند.
داروسازی:
علاوه بر محصولات غذایی، در داروسازی نیز بنزوات سدیم به عنوان نگهدارنده کاربرد دارد. می توان از آن برای روان کردن برخی قرص ها، صاف و شفاف کردن سطح آن ها استفاده نمود.
یکی از مشکلات مرتبط با دهان و دندان، التهاب لثه نام دارد. عامل اصلی ایجاد این التهاب، پلاک دندانی است و تمیز کردن سطوح دندان یکی از روش های درمان و پیشگیری از التهاب لثه است. بدین منظور پزشکان استفاده از دهان شویه را توصیه می کنند که این مواد اغلب شامل بنزوات سدیم هستند.
آرایشی و بهداشتی:
از بنزوات سدیم به عنوان ماده نگهدارنده در محصولات آرایشی و بهداشتی مانند انواع محصولات موجود برای مو، خمیر دندان و دهان شویه استفاده می شود.
کاربرد در صنعت:
از بنزوات سدیم نیز در صنعت به طور گسترده و با هدف جلوگیری از خوردگی فلزات استفاده می شود. همچنین به عنوان استابلایزر در پردازش عکس و نیز بهبود قدرت و استحکام برخی از محصولات پلاستیکی کاربرد دارد.
بنزوات سدیم را می توان در مواد آتش بازی پیدا کرد. این ترکیب در این مواد از طریق فشرده شدن و آتش گرفتن، باعث ایجاد صدای سوت می شود. در نهایت برخی از این ترکیب برای بهبود در قوام پلاستیک ها و یا تثبیت در فرایند عکاسی استفاده می کنند.
بنزوات سدیم را چگونه میتوان تولید کرد؟
همان طور که در بالا اشاره کردیم، بنزوات سدیم از ترکیب اسید بنزوئیک و سود سوزآور حاصل میشود. در واقع، واکنش خنثی سازی اسید بنزوئیک، بنزوات سدیم را تولید میکند. بنابراین در طبیعت نمیتوان بنزوات سدیم را یافت، اما حل شدن این نمک در آب، اسید بنزوئیک را به وجود میآورد.
برای تولید بنزوات سدیم، دو روش صنعتی وجود دارد. در فرآیند اول، میتوان با اکسید کردن تولوئن توسط نیتریک اسید، به اسید بنزوئیک دست یافت. در فرایند دوم نیز با هیدرولیز بنزوتری کلرید و افزودن اسید معدنی به آن، میتوان اسید بنزوئیک تولید کرد. در نهایت، با افزودن سود به اسید بنزوئیک حاصل از این دو فرایند، میتوان به بنزوات سدیم دست یافت.
کاربرد بنزوات سدیم: آیا این ماده برای سلامتی خطر دارد؟
در رابطه با خطرات احتمالی بنزوات سدیم بر سلامتی، اختلاف نظر وجود دارد. برخی این ماده را بی خطر معرفی می کنند، در حالی که عده ای آن را عامل سرطان، بیش فعالی کودکان و سایر مشکلات سلامتی می دانند. با توجه به اینکه مقدار بنزوات سدیم استفاده شده در محصولات بسیار ناچیز است، به نظر نمی رسد که تأثیرات مضری بر بدن داشته باشد. حتی گفته شده است که بنزوات سدیم به تنهایی نمی تواند در روال طبیعی بدن اختلال ایجاد کند؛ بنابراین، نیاز به تحقیقات بیشتر در این زمینه احساس می شود.
بنزن، ماده ای شیمیایی است که احتمال ابتلا به سرطان را افزایش می دهد. بنزوات سدیم در ترکیب با اسید آسکوربیک (ویتامین C)، بنزن تولید می کند؛ بنابراین، وجود بنزن حاصل از این ترکیب در برخی نوشیدنی ها نگران کننده است. توصیه می شود محصولاتی که این ترکیبات را در خود دارند، در معرض گرما، نور و حرارت قرار نگیرند، زیرا در این شرایط تجزیه شده و بنزن تولید می شود.